• English
  • العربية

پەکەکە و تەمەنی ئەردۆگان: پێویستە هه‌موو لایه‌ك بۆ توركیاى پاش ئه‌ردۆگان خۆیان ئاماده‌ بكه‌ن

3/19/2018 4:06:00 PM

بەهرۆز جەعفەر، سەرۆکی پەیمانگەی مێدیتریانە بۆ توێژینەوەی هەرێمایەتی و، قوتابی دکتۆرا لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لەم نووسینەدا باس لە ئایندەی ئەردۆغان و پێگەی کورد لە باکور و ڕۆژئاوا ئەکات:

با له‌ ده‌ریاى ناوه‌ڕاسته‌وه‌ پێیدا بێین: یه‌ك دامه‌زراوه‌ى ئیسرائیلى نییه‌ دان له‌ ئه‌ردۆگان جیڕ نه‌كاته‌وه‌و په‌لامارى نه‌دات، میسر ئه‌ردۆگان به‌سه‌رچاوه‌ى فیتنه‌ له‌ناوچه‌كه‌ دائه‌نێت، ئیمرۆكه‌ یۆنان و توركیا له‌ لێوارى ئه‌وه‌دان له‌ڕووى سه‌ربازییه‌وه‌ به‌ یه‌كدا بكێشن، لە ساڵی (1974) ەوە داوا ئه‌كه‌ن توركیاى داگیركه‌ر له‌ قوبرص بچێته‌ ده‌ره‌وه‌، كه‌چى تازە ئه‌ردۆگان ئه‌ڵێت جگه‌ له‌ قوبرس (18) دوورگه‌ى ترى یۆنان خاكى توركیایەو، په‌یماننامه‌ى لۆزانى (1924) ڕۆیشت و تێپه‌ڕى و ئێمە مزگەوت و شوێنەوارمان لەو ناوچەیە هەیە!. قوبرصى یۆنانى ووڵاتێكه‌ بووه‌ته‌ بنكه‌و هێڵێكى جیۆ-ستراتیژى گرنگ كه‌ ڕۆژ به‌ڕۆژ پێگه‌كه‌ى له‌ هه‌ڵكشاندایه‌و، هه‌موو شتێكى توركیا ڕه‌ت ئه‌كاته‌وه‌.

یه‌ك ووڵاتى ئه‌وروپى نییه‌ خوازیارى سزادانى ئه‌ردۆگان نه‌بێت، هه‌موو هه‌فته‌یه‌ك ئه‌ردۆگان به‌ باڵوێزى ئه‌مریكا له‌ ووڵاته‌كه‌ى ئه‌ڵێ (بڕۆره‌وه‌، چى ئه‌كه‌ى لێره‌ بۆ ناڕۆیته‌وه‌). له‌ سوریا ئه‌ردۆگان دژى ده‌سته‌ڵات و ئۆپۆزسیۆنیشه‌!. له‌ عێراق به‌هۆى به‌ بارمته‌گرتنى تیمێكى میته‌وه‌ له‌لایه‌ن په‌كه‌كه‌وه‌ ته‌واوى سیاسه‌تى ئه‌منى سیسته‌مه‌كه‌ى ئه‌ردۆگان گۆچ بووه‌. شازاده‌ى سعودییه‌ "محه‌مه‌د بن سه‌لمان" ئه‌ڵێ "ئه‌ردۆگان سه‌رچاوه‌ى تاكه‌ ئاژاوه‌یه‌كه‌ له‌جیهانى ئیسلامى دا". ئێران و توركیا په‌یوه‌ندییه‌كانیان كاتییه‌.

له‌ناوخۆدا "كه‌مال كلیچدار ئۆغلۆ" سه‌رۆكى گه‌وره‌ترین و ڕه‌گه‌زپه‌رسترین پارتى ئۆپۆزسیۆن ئامۆژگارى و ڕێى دیموكراسیه‌ت نیشانى ئه‌ردۆگان ئه‌دات، كڵیچدار ئۆغلۆ خاوه‌نى دوو گه‌وره‌ترین ووته‌یه‌كه‌، ئه‌ڵێ "چۆن ئه‌زانن من ناوم كه‌ماله‌ ئاوهاش بزانن ئه‌ردۆگان هاوكارى داعشه‌". هه‌روه‌ها ئه‌ڵێت "ئه‌ردۆگان توركیاى كردۆته‌ زیندانێك".

مایكڵ ڕۆبن توێژه‌رى به‌ناوبانگى (American Enterprise Institute) و به‌رپرسى پێشوى پنتاگۆن لایوایه‌، ئەردۆغان نەخۆشی غروری هەیە و دەستێوەردانە سەربازی و سیاسیەكانی زۆر قورس لەسەر توركیا كەوتووە. كاتی خۆی توركیا جێ‌ ی شانازی ناتۆ بو، بەڵام ئێستا خزمەتگوزاریە سەربازی و ئەمنیەكانی توركیا لە سێبەر زیاتر هیچی تر نین. سوپا و ئەمنی توركیا نە ئەزمونیان هەیە نە ڕاهێنان نە دیسیپلینی نەوەی پێشوی خۆیان هەیە. لە ئێستا لە هەر چوار فرۆكەوانێكی توركیا یەكێكیان لە زینداندایە و زۆربەی فرۆكە ئێف 16 كانی توركیا لەزەوی كەوتون بەهۆی نەبوونی فرۆكەوانی مەشق پێكراو.

عیفرین كۆریدۆرى كوردییه‌و، شه‌یڵ گاز و پێگه‌ى عیفرین و سروشتى دڵفڕینى توركیاى تووشى ناواقیعیه‌ك كردووه‌. توركیا عیفرینى گرت به‌ڵام ناتوانێ تیا به‌رده‌وام بێت، له‌به‌رئه‌وه‌ى بڕیارى سه‌تاسه‌رى جیهانه‌ كه‌ نه‌ توركیا، نه‌ ئێران، نه‌ ڕووسیا، نابێت هه‌ژموونى ئابورى و سه‌ربازییان له‌ده‌ریاى ناوه‌ڕاست دا هه‌بێت، ئه‌مانه‌ هه‌رچه‌نده‌ له‌ڕووى سه‌ربازییه‌وه‌ به‌هێز بن و، گروپى دژه‌ به‌هاكانى به‌شه‌رى له‌ خۆیان كۆبكه‌نه‌وه‌و فه‌ندیان بكه‌ن، ناتوانن ئه‌و هێزه‌ ئابورییه‌ بن به‌ره‌نگارى هه‌ژموونى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كان ببنه‌وه‌ له‌ناوچه‌كه‌دا، كه‌ ئێستا سعودییه‌و ئیسرائیل سه‌ركردایه‌تى سیسته‌مى نوێى هه‌رێمایه‌تى ئه‌كه‌ن له‌ سنورى ده‌ریاى ناوه‌ڕاست و ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست دا، به‌پاڵپشتى ڕاسته‌وخۆى ئه‌مریكا. بۆیە بە گشتی هه‌موو لایه‌ك ئه‌بێت بۆ توركیاى پاش ئه‌ردۆگان خۆیان ئاماده‌ بكه‌ن.

په‌كه‌كه‌ له‌ ساڵی ( 2015) ه‌وه‌ ته‌نها بارێكە به‌سه‌ر كورده‌وه‌!

مێژووی بەرخۆدانی پەکەکە و فیکری ئۆجالان و شەڕی ووزە بڕیان بەرانبەر تورکیا ئەوە قسەیەک هەڵناگرێو دیارە، ئەمما سۆز و هاوپشتى نابێت چاوى واقیع و شیكردنه‌وه‌ كوێر بكات، كورد ده‌رفه‌تێكى واى بۆ هه‌ڵكه‌وت له‌ باشورى كوردستان خاوه‌ن هێڵى بۆڕى و داهاتى به‌رزو په‌یوه‌ندییه‌كى پته‌و بو له‌گه‌ڵ دراوسێكانى، له‌ ڕۆژئاوا هیچ نه‌بایه‌ ناوچه‌كانى پاراست له‌ ئاگربارانى جه‌نگى سوریاو، خاوه‌نى فیدراڵییه‌ك بو (ئه‌بو)، له‌باكور له‌مێژوودا هه‌زار ساڵ جارێك ده‌رفه‌تێكى وا ڕێك ناكه‌وێ، كورد بو به‌ خاوه‌نى (80) كورسى په‌رله‌مانى، ئه‌ردۆگان

و چه‌ندین لایه‌نى دیكه‌ش هاتنه‌ سه‌ر به‌ڕه‌كه‌ى كورد، تا به‌شدارى بكات له‌ پێكهێنانى حكومه‌ت دا له‌گه‌ڵ ئاكپارتى، كورد له‌و به‌شداریكردنه‌وه‌ (100%) ئه‌یتوانى هه‌موو گیراوه‌كانى له‌ زیندان (به‌ ئۆجه‌لانیشه‌وه‌) ئازاد بكاو، شاره‌ كوردییه‌كان ئاوه‌دان بكاته‌وه‌و، له‌پاڵ حكومه‌تى توركیاوه‌ دیبلۆماسیه‌تێكى باش به‌رجه‌سته‌ بكاو، ئه‌م هه‌موو به‌ربه‌ره‌كانییه‌ى ئیمڕۆى ئه‌ردۆگان یش بۆ سه‌ر هه‌زاران ژن و مناڵى كورد ڕووى نه‌ ئه‌دا.

به‌ فشارى ئێران و به‌ فشارى په‌كه‌كه‌ " هادەپ " بە ڕێبەرایەتی دەمیرتاش و پارته‌كه‌ى نه‌چوونه‌ حكومه‌ت و، سه‌ره‌نجامی سیاسه‌تى هه‌ڵه‌ى په‌كه‌كه‌ كوردى توركیاو نوێنه‌ره‌كانى كرده‌ قوربانى و، ئێرانیش قازانجى یه‌كه‌مى كرد كه‌ ئه‌گه‌ر كوردى باكور ئه‌و هه‌مو ده‌ستكه‌وته‌یان هه‌بوایه‌، ئه‌سه‌ح له‌ ڕۆژهه‌ڵاتیش كورد ئه‌چووه‌ قۆناغێكى پێشكه‌وتووتره‌وه‌.

ئه‌وه‌ى خه‌مى كورده‌كانه‌ به‌گشتى، ئه‌وه‌ نییه‌ سته‌میان لێكرا، ئه‌وه‌یه‌ ئه‌توانن ببن به‌ شت و نابن، ئه‌توانن كارى هه‌ژێنه‌ر بكه‌ن و نایكه‌ن، ئەوە تورکیا و عێراق و ئێران نیین ئیرادەی کورد تێک ئەشکێنن، عیفرین و کەرکوک شکان گرنگ تاکی کورد نەشکێت، ئەوەی تاکی کورد ئەشکێنێ کورد خۆیەتی.

سیاسه‌ت دیاله‌كتیكه‌، تازه‌ زلهێزه‌كان و یه‌كه‌ هه‌رێمییه‌كان بڕیارى خۆیان داوه‌ چى ئه‌كه‌ن، ئه‌وه‌ى به‌ كورد ئه‌كرێت ئه‌وه‌یه‌ ئاواز و پاتێرنى مۆسیقاكه‌كه‌یان لێ تێك بدات، كورده‌كان بۆ ئه‌یانتوانى له‌ناوجه‌رگه‌ى ده‌سته‌ڵاتى سه‌ددام دا گورز بوه‌شێنن له‌ توركیایه‌كى شێواوى وه‌ك ئیمڕۆدا ناتوانن هیچ شتێكى ئه‌وتۆ بكه‌ن!. چى له‌وه‌ ئاسانتره‌ یه‌كێتیه‌كى یۆنانى- ئه‌رمه‌نى- كوردى دروست بكرێت!. ئیمڕۆكه‌ یه‌ك ڕووداوێكى بچووك ئه‌توانێ زۆر شتى گه‌وره‌ له‌ناوچه‌كه‌ بگۆڕێ. بۆ نا ؟.

 

سوریا لە یەمەن زیاتر نییە

ئەوە نزیکەی پێنج ساڵە یەمەن خوێنی لێ ئەچۆڕێ و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش جگە لە قسە شتێکی تری نییە، ئەم واقیعە ڕەنگە دڵی زۆر کەس بریندار بکا، ئەمما ئێمە لێرە نیین بۆ دڵ ڕازی کردن، لیرەین تا بڵێین دونیابینی کورد لە کوێدا هەڵەیە، تۆ بۆ ئەوەی هەبیت ئەبێت "هێز" بیت، هێزی (بوون) لەم سەردەمەدا لە کوێوە دێت!. ئەمە ڕەگی کارەساتە مرۆییەکانە. تاوانی عیفرین پێش تورکیا لە ئەستۆی سیستەمی لەنگەرشکاوی نێودەوڵەتییە، لە جیهانێکدا (هێز) جێگەی یاسا بگرێتەوە ئەبێت هەموو بێ هێزەکان (کە زۆرینەن) ببنە خۆراکی بەهێزەکان (کە کەمێکی زۆر کەمن).

بە پێی ڵێکۆڵینەوەیەکی پەیمانگەی مێدیتریانە بۆ توێژینەوەی هەرێمایەتی، زیاتر له‌ (60%) ى ئه‌و هاوڵاتییه‌ مه‌ده‌نییانه‌ى له‌ یه‌مه‌ن ئه‌كوژرێن به‌هۆى بۆردومانه‌ ئاسمانییه‌كانى سعودییه‌وه‌یه‌ " له‌ ساڵى (2017) دا، به‌ پێی ڕاپۆرتى ڕێكخراوى ته‌ندروستى جیهانى (554000) پێنج سه‌ت و په‌نجاو چوار هه‌زار حاڵه‌تى تووشبون به‌ په‌تاى كولێرا له‌ یه‌مه‌ن تۆماركراوه‌، ته‌نها له‌ شه‌ش مانگى یه‌كه‌مى ساڵى (2017) ه‌دا (1784) هه‌زارو حه‌وتسه‌ت و هه‌شتاوچوار كه‌س گیانیان له‌ده‌ست داوه‌، زیاتر له‌ (5) پێنج ساڵه‌ منداڵه‌ یه‌مه‌نیه‌كان به‌گشتى تووشى به‌د خۆراكى بوون. زیانه‌كانى جه‌نگ له‌ یه‌مه‌ن، به‌جۆرێكه‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان ته‌نها له‌ ساڵى (2016) دا ژماره‌ى قوربانییه‌كانى ناو ئه‌م ووڵاته‌ى به‌ (10000) ده‌ هه‌زار كه‌س خه‌مڵاندووه‌، له‌ كۆى (27) ملیۆن هاوڵاتى (14) ملیۆنیان پێویستیان به‌ خۆراكه‌ (7) ملیۆنیان به‌هۆى برسێتییه‌وه‌ جه‌سته‌یان لاواز بووه‌.

مێژووی کورد هەزاران نمونەی لە داستانی خۆڕاگڕیی پێوەیە، بەڵام هێزی وەک یەپەگە لە مێژووی ئەم جیهانەدا بێوێنەیە، فەڕەنسا لەعەهدی مەلیک فەیسەڵ دا بە چەند کاتژمێرێک چووە ناو دیمەشقەوە، بەریتانیاو هاوپەیمانەکانی نۆکەندی سوێس و پور سەعید یان بە دوو ڕۆژ کۆنترۆڵکرد، ئیسرائیل لە جەنگی حوزەیرانی (١٩٧٣) دا جۆلان و سینا و زیفەی غەربی بە یەک ڕۆژ گرت، بەڵام تورکیا کە لە سەر میراتی زیاتر لە (٦٠٠) ساڵی ئیمپراتۆریەتێک دانیشتوون و بە هێزترین سوپای ناتۆیەو لە (٢٠١٨) ەدا تەنها شارێکی بە (٦٠) رۆژ داگیرکرد!. لەماوەی (٦٠) ڕۆژدا (١٥٠٠) شەرڤان شەهید و (٣هەزار و١٢٢) برینداربوون (٥٠٠) هاوڵاتی سیڤیل شەهیدو هەزار (٣٠٠) برییندار بوون (٣١٨) خانوو تێكجوون (٢٧) باڵەخانە داڕماون. کە ئەمە ماڵوێرانییەکی ترە تووشی هات و، پێویستە خۆیان لە ناوەوە پتەوتر بکەن تا وەک هێزێک حیسابیان بۆ بکرێت لەدەرەوە. کورد چاوەڕێی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی نەکا کە ئەو واقیعەو چەندین نمونەی بەرجەستەی وەک یەمەن ی بینیوە (کورد مەبەستی هەموو پارچەکانە، چونکە هەمان ئەگەری عیفرین لە پارچەکانی تر ئاسایی دووبارە ئەبێتەوە)